saffetozturk
25 Takipçi | 1 Takip
19 12 2011

Ayva Yetiştiriciliği

AYVANIN KÜLTÜR TARİHİ

    Ayvanın anavatanı kuzey – batı İran, kuzey Kafkasya, Hazar Denizi dolayları ve kuzey Anadolu' dur. Yabanileri doğuda Türkistan' a kadar uzandığı gibi batıda da Avrupa' nın Güney bölgelerine ve kuzey Afrika' ya kadar genişler. Adları sayılan bu yerlerde ayva yabani olarak yetişmektedir. Ayva kültürü çok eski çağlardan beri bilinmektedir. Kültürü Anadolu' dan, milattan önceki yıllarda Yunanistan ve Roma' ya geçmiştir. Milattan önce 650 yıllarında Yunanistan' da yetiştirildiği bilinmektedir. Sonradan orta ve doğu Avrupa'ya yayılmıştır.
Ayva bugün Avustralya hariç diğer ülkelerin hepsinde yetiştirilmektedir. Bununla birlikte, bu meyve türü öteki meyvelere göre rağbet görmemiş ve üretimi sınırlı kalmıştır.

AYVANIN SİSTEMATİĞİ VE GENOLOJİSİ

    Ayva (Cydonia vulgaris Pers.) Rosales takımının, Rosaceae familyasının Pomoide altfamilyasının Cydonia cinsine girer. Cydonia cinsi içerisinde bu türden başka, özellikle süs bitkisi olarak önem kazanmış Cydonia sinensis Thouin ve Cydonia japonica Pers. olmak üzere iki tür daha vardır. Bu iki tür Türkiye' de süs bahçelerinde yer almış bulunmaktadırlar. Cydonia vulgaris türü içerisinde iki botanik varyete ayrılabilir. Bunlardan C. vulgaris maliformis, meyveleri elma biçiminde olan kültür çeşitlerini, C. vulgaris piriformis ise meyveleri armut şeklinde olan çeşitleri içine alır. Ayvalarda kültür çeşitleri buna yakın olan akraba olan elma ve armutlardaki kadar fazla değildir. Buna sebep, kültürünün önem kazanmamış olması yüzünden yeni çeşitlerin seleksiyon ve ıslahı üzerinde durulmaması, aynı zamanda çoğunlukla da kendi kendini dölleyen bu çeşitte melez açılmasının çok olmaması yüzünden yeni çeşitlerin tabi olarak ortaya çıkma şansının azlığıdır. Ayrıca çok eski zamanlardan beri vejetatif üretme (çelik, dip sürgünü) metodunun kullanılması da çeşit sayısının azlığında etkili olmuştur. Elimizde bulunan kültür çeşitleri yabaniler içerisinde nispeten yüksek kaliteli olanlarının seçilmesi sureti ile ortaya konulmuştur.

AYVALARIN POMOLOJİK BAKIMDAN SINIFLANDIRILMASI

    Ayvalar şimdiye kadar daha çok meyve şekli dikkate alınarak iki gruba ayrılmıştır.
1-Meyveleri elma biçiminde olan ayvalar (v. maliformis)

2-Meyveleri armut biçiminde olan ayvalar (v. piriformis) Bizim ayva çeşitlerimizin çoğu, Limon, Demir, Ekmek ve Bardak ayvalar bu ikinci gruba girer.

AYVA ÇEŞİTLERİ

Bardak Ayvası:Meyvelerin üzeri sık tüylü, eti gevrek, sulu ve mayhoştur. Eylül sonlarında toplanarak hevenk yapılır ve uzun bir süre kilerde saklanır. Ağacı çoğunlukla tek gövdeli, orta irilikte (3 – 4 m) ve verimlidir.

Ekmek Ayvası:Bu çeşidin aynı ad altında tanınan birçok tipleri vardır. Bu tiplerde meyveler gerek tat ve gerekte büyüklük bakımından farklılık gösterir. Esas tipi teşkil eden Ekmek ayvaları güzel sofralık ve mutfaklık meyvelerdir. Meyveler iri ve gösterişli, sap tarafı dar, karın kısmı geniş, kabuk sarı renkte, üzeri hafif havlı, kalın, meyve eti gevrek sulu ve mayhoştur. Ağacı orta kuvvette büyür, seyrek dallıdır, verimlidir.

Demir Ayvası:Bu çeşidin meyveleri ekmek ayvasına göre küçük şeklide toparlaktır. Meyve yeşilimtırak sarı renkte, tüysüz, parlak, eti sert, sulu, mayhoş ve boğucu değildir. Ekim ayında olgunlaşır. Ağacı orta kuvvette olup çok gövdelidir. Ağaçları önce dikine büyürlerse de meyveye yattıktan sonra dalları sarkmaya başlar.

Limon Ayvası:Piyasalarda aranan bir çeşittir. Meyveler toparlak, sap tarafına doğru uzunca, kabuk limon sarısı rengindedir. Meyve sarımtırak, gevrek, bol sulu ve mayhoştur. Eylül sonlarında olgunlaşan meyveler Aralık ayına kadar saklanabilir. Ağacı, orta kuvvette gelişir, önce dikine büyür, ağaç yaşlandıkça dallarda sarkmaya başlar

Eşme Ayvası:Yuvarlak geniş karınlı, sapa doğru daralır. Meyve eti gevrek sulu, mayhoş, boğucu değildir. Sofralık değeri yüksektir. Uygun koşullarda Şubat – Mart' a kadar saklanabilir.

AYVANIN EKOLOJİK İSTEKLERİ

a – İklim İsteği:Ayvalar için en iyi iklim, deniz iklimidir. Bununla birlikte ayvaya memleketimizin deniz ikliminden çok uzak olan yerlerinde de yetişmektedir. Ayva ağacı Türkiye şartlarında armut kadar kış soğuklarına dayanıklıdır. Bu meyve türünün kış soğuklanma isteği elma ve armutlara göre daha azdır. Çiçeklerin o yılda büyüyen sürgünlerin ucunda meydana gelmesi nedeniyle özellikle soğuk yerlerde geç çiçek açar. Sıcak iklimlerde eriklerle birlikte çiçeklenir. Çok rüzgârlı yerlerde iyi yetişmez. Dallar kırılır. Fazla meyve dökümü olur. Yaprak ve meyveleri sclerotinia' ya (mumya) karşı hassastır. Fazla yağışlı yerlerde ürün tehlikeye girer.

b – Toprak İsteği:Ayvalar en iyi kumlu tınlı, geçirgen sıcak topraklarda yetişir. Kökleri yüzlek olup çok derine gitmediğinden toprağın fazla derin olması şart değildir. Ancak bu hiçbir zaman boğucu nem şartları ile bir araya gelmemelidir. Soğuk ve nemli topraklarda meyveler odunumsu bir hal alarak kaliteleri düşer. Ayvaya anaç olarak alıç kullanıldığı takdirde o zaman bunu kuru kumlu topraklarda da yetiştirmek mümkün olursa da genellikle bu gibi durumlarda ağaçların büyümesi zayıf ve verimi düşüktür.

AYVANIN ÇOĞALTILMASI

    Ayvanın Çoğaltılması ve Anaçları Ayva çeşitlerinin autogam olmaları bu türde tohumla üretme imkânını sağlarsa da, türün vegetatif olarak da kolaylıkla üretilmesi yüzünden kültür çeşitlerinin çoğaltılması geniş ölçüde çelik, dip sürgünü veya bazı durumlarda aşı ile olur. Aşı yapma zorunluluğu olan durumlarda durgun göz aşısı tercih edilir. Ayva, ayva anacı üzerinde düzgün gelişirse de alıç üzerinde büyümesi yavaş ve zayıf olur. Aşı yerlerinde ve kalem tarafında daima bir şişkinlik meydana gelir.

BAHÇE TESİSİ

    Dünyanın hemen her tarafında kapama ayva bahçelerine pek az rastlanır. İlçecimizde de kaysı yetiştiricileri kendileri için bir yâda iki ayva ağacı ekmektedirler. Ticareti düşünülmemektedir. Onun içinde kapama ayva bahçeleri kuran yoktur.

YILLIK BAKIM İŞLERİ

TOPRAK İŞLEME

    Dikkat edilecek en önemli nokta toprağı derin sürmekten yâda çapalamadan kaçınmaktır. Ayva kökleri yüzlek ve toprak yüzüne yakındır. Sürme yâda çapalama derin yapılırsa kökler çok fazla kesilerek ağaçlar bundan zarar görür. Baharda ve yaz başlarında sürülmesi yâda çapalanması yeterlidir. Bu işlemden sonra bir örtü bitkisinin ekilmesi çok faydalı olur.

SULAMA

    Ayva bahçelerinde yazı kurak geçen yerlerde, mesela ilçemizde olduğu gibi, yazın sulanır. Sulama şartlara göre 15 – 20 günde bir tekrarlanır. Su bulunmayan yerlerde ayva bahçeleri ancak yeterli yağış alan ve yağışların iyi dağılmış olduğu yerlerde ekilmelidir.
GÜBRELEME

    Ayvanın kökleri derine gitmediğinden besin maddelerini belli kalınlıktaki topraktan almak zorunluluğundadır. Bu nedenle toprağın bu kısmının besin maddelerince zengin tutulmasına çaba gösterilmelidir. Her üç dört yılda bir dönüme üç dört ton çiftlik gübresi verilmesi çok faydalıdır. Ayrıca azotlu gübrelerle iyi bir destek ister.

BUDAMA

    Ayva düzgün bir taç teşkil eder. Onun için başlangıçta taçlandırma iyi yapılırsa sonraki yıllarda fazla budamaya ihtiyaç kalmaz. Ayvalara verilecek en iyi taç şekli gobledir. Gövde alçaktan taçlandırılır ve ileriki yıllarda da uç almalarla tacın daha fazla yükselmesine meydan verilmez. Ancak uç almalarda gereğinden çok kesme yapılmamalıdır. Çünkü meyveler sürgün uçlarında oluşur ve çok uç alınırsa ağaç tamamen meyvesiz kalabilir.

HASTALIKLAR VE ZARARLILAR İLE MÜCADELESİ

Ayvalarda görülen başlıca hastalık ve Zararlıları şöyle sıralayabiliriz.

1-Kahverengi Leke

2-Mumya (Monilya)

3-Demir Noksanlığı

4-Kökuru

5-Ateş Yanıklığı

6-Kırmızı Örümcekler

7-Elma İç Kurdu

8-kahverengi Koşnil

9-yaprak Bitleri

10-Yaprak Bükenler

11-Altın Kelebekler

12-Armut Kaplanı

13-Armut Yaprak Uyuzu

14-Doğu Meyve Güvesi

15-İki Kabarcıklı Koşnil

16-Yazıcı Böcekler

17-Tomurcuk Tırtılları

18-Virgül Kabuklu Biti ve benzerleri

Mücadele Yöntemleri

Kültürel Önlemler

• Hastalıklı dallar hastalık etmeninden arı olan yere kadar budanmalı ve

Yok edilmelidir.

• Enfeksiyon kaynağı yere dökülen yapraklar olduğundan, bu yapraklar

Toplanarak yakılmalı veya gömülmelidir.

• Fidanlıklarda iyi havalanma ve hızlı kurumayı sağlamak için sıralar arası

Mesafe yeterli genişlikte olmalıdır.

Kimyasal Mücadele

*İlk ilaçlama çiçek açmadan yapılmalı ve çiçek açtıktan sonra kullanılan

preparatın etki süresi dikkate alınarak enfeksiyon riski sona erinceye

Kadar ilaçlamalar tekrarlanır.

*İlaçlamada, hidrolik bahçe pülverizatörü veya motorlu bahçe

Pülverizatörü kullanılır.

HASAT

    Derim Ayva meyvelerinde olgunluk meyve kabuğu yeşil rengin sarıya dönmeye başlaması ve havlı çeşitlerde bu havın kolayca silinmesiyle anlaşılır. Erken toplanan meyveler çoğunlukla susuz, tatsız ve boğucu olur. Ayvalar el ile ve bir makas veya bıçak yardımıyla toplanır. Meyve dalcıkla birleştiği yerden kesilerek ayrılır. Toplama sırasında meyvelerin zedelenmemesine özel olarak dikkat edilmelidir. Ayva meyveleri görünüşte sert ve bu nedenle basınçlara karşı dayanıklı hissini verirse de gerçekte böyle değildir. Meyve eti çabuk zedelenir. Zedelenen yerler kararır ve buralardan çürümeye başlar. Bu nedenle gerek toplamada ve gerek bundan sonraki ellemelerde çok dikkatli olmak gerekir. Toplama için meyvelerin üzerinin nemli olmadığı bir zaman seçilir ve genellikle derim bir ağaçta bir defada yapılır.
DEPOLANMASI

    Ayvalar derimden sonra soğuk hava depolarında 2 – 3 ay saklanabilir. En uygun saklama sıcaklığı 1,5 OC, en iyi hava nispi nemi de % 75 – 80 dir. Ayvalar saklama sırasında öteki meyvelerle bir arada tutulmamalıdır. Ağır olan kokuları öteki meyvelere sinerek onların atlarını bozabilir.

  

870
0
0
Yorum Yaz